या ब्लॉगवर आपले सहर्ष स्वागत !

Saturday, 24 July 2021

सिंबा द किंग


तो तेजस्वी डोळ्यांचा छोटासा जीव पायर्यांच्या बाजूला उभा राहून डोळ्यात डोळे घालून बघत होता . कारूण्यमय नजर आरपार गेली . पटकन उचलून कुशीत घेतलं ! साध्या रेलिंगला हात न लावणारी मी ( घाण असेल म्हणून ) पण तो मातीने माखलेला दीडशे ग्रँमचा जीव अगदी कुशीत घेतला आणि ओठ आपोआपच त्याच्या मस्तकी टेकले ! आयुष्यात प्रेमाचा खरा अर्थ याच जीवाने शिकवला . तो होता ( होता लिहीताना जीव कापरा होतोय )  माझा आमचा सर्वांचा लाडका सिंबा !  त्याचा तो कडका देह काही दिवसात भरू लागला तसे त्याचे बागडणे , घरभर हिंडणे , मस्ती करणे चालू झाले . दादाची त्याची मस्ती दिवसेंदिवस वाढत होती आणि मैत्री पण ! सगळ्यांच्या मनात त्यानुसार प्रेमाचा अपार भाव निर्माण केला . त्याची मस्ती , खेळणे जसे कौतुकाचे होई तसे त्याचे आजारपण , बाहेर फिरायला जाणे काळजीचे होई . दोन दिवस येत नसे कधी . तो गेला की आपोआप जेवणावरचेही लक्ष उडून जाई . सारेच त्याची वाट पहात असू . हॉस्पिटलचा स्टाफ पण त्याचा शोध आजूबाजूला घेत राही . पण तो यायचा ..आधी ओपीडीत येऊन पप्पांना भेटला की धूम ठोकत वर पळायचा . वाटी दुधाने भरेपर्यंत दम निघत नसे ..या पायातून तिकडे आणि तिकडून इकडे ..घर आनंदाने उजळून जाई ! त्याच्या झोपायच्या जागा , लपायच्या जागा ..ठरलेल्या ..महाराजांच्या मुर्तीच्या पायाशी बसायची तर भारी हौस ! देवपूजा चालू झाली की देव धुतलेले पाणीच पिणार ..कुंकूमतिलक  लावेपर्यंत तिथेच बसणार ..गुलाबी शाल त्याची अतिप्रिय ..तिच्यात लोळणे आवडता उद्योग ..बोंबील आणि सुकट आवडते खाद्य . त्याने कधीच catfood खाल्ले नाही . स्वयंपाक करताना पाठीवरून फ्रीजवर आणि तिथून घड्याळाच्या काट्याला खेळणे . जोवर मी किचनमधे असे तोवर तिथून हलणे नाही . त्याचे लसीकरण मोठे गमतीचे ..डॉक्टरांना तो चांगला ओळखे . ते दिसले की पळू लागे पण शेवटी माझ्याच कुशीत शिरून बसे . त्याच्याकडून चुकून घाण झाली तर भामटा होई चांगलाच ..मग लाड घालत बसे ..पण त्याची घाण मी काढू लागले तो कासावीस होई ..त्याची देहबोली सांगे त्याच्या मनातील वैषम्य ! माझा सिंबा ! आमचा लाडका सिंबा ! आज वर्षापूर्वी आमच्यातून गेला ...रस्त्यावर पडलेला तो निर्जीव देह दादाने कवटाळून आणला ..मी त्याचे पापे घेत होते पण तो कधीच पलटून माझ्या नाकाला पंजा लावणार नव्हता ..तो पुन्हा कधीच येणार नव्हता ...आम्ही सारे रडत होतो ...आजही रडतो ...आमचा लाडका सिंबा ..प्रेम करणे त्याने आम्हाला शिकवले . तो गेल्यानंतर कितीतरी रस्त्यावर फिरणाऱ्या जीवांना घर मिळवून दिले ..दोघांना आम्ही सांभाळतो ...आमच्या रूकुला बाळ झाले ..दादा म्हणे सिंबा म्हणू ..पण जीव झाला नाही त्याला सिंबा म्हणायचा ...पण आमचा बबुही तसाच आहे ! त्याच बाळलीला आणि तेच attitude चे वागणे ! आमचा सिंबा ...तुला आम्ही कधीही विसणार नाही ...तु आम्हाला प्रेम करणे शिकवले ..!
     ..   .....तुझी 
        .......मम्मी , पप्पा आणि दादा .

Sunday, 17 January 2021

तुझ्या जगण्यासाठी

ते  उभ्या करतील तत्वज्ञानाच्या भिंती . 

तू लढत असशील रोजच्या जगण्यासाठी ..

ते सिद्ध करतील ..

तुझी लढाई कशी आहे समाजशास्त्राच्या बाहेरची 

पण तरी तू लढत राहशील ..तुझ्या जगण्यासाठी ..

तुझा आक्रोश नाही पोहचणार त्यांच्या कानापर्यंत 

कारण त्यांनी भिंतींवर छत आणि दरवाजेही बनवले असतील ..

तुझे एकेक अंग तुटत राहील ..तू धडपडत राहशील जगण्यासाठी..

तरी तू सांगत राहशील ..

तुझ्या एकाकी लढाईची कथा …

तुझ्या जगण्यातील त्यांचा राक्षस आता मोठा होईल ..

आक्राळविक्राळ …

तुझ्या आणि त्यांच्याही भिंती डगमगतील आणि जमिनोदस्त होतील ..

तु अजूनही लढत असशील रोजच्या जगण्यासाठी…

ते मात्र गाडले जातील ..भल्यामोठ्या तत्वज्ञानाखाली !

Thursday, 8 October 2020

मनात ठाण मांडून बसणारा कवितासंग्रह , ' सगळं उलथवून टाकलं पाहिजे '

हार्मिस प्रकाशनने 'सगळं उलथवून टाकलं पाहिजे ' हा देवा झिंजाड यांचा कवितासंग्रह नुकताच प्रकाशित केला आहे . तो मिळाल्यावर वाचायला थोडा वेळ लागला परंतु सुवर्णाताईने आधीच पुस्तकावर अभिप्राय त्यांच्या फेसबुक वॉलवर लिहिला होता तेंव्हाच पुस्तक वाचण्याची उत्सुकता होती . म्हणून जसा वेळ मिळेल तशी एक एक कविता वाचत गेले . टायघाल्या ही कविता आधीच वाचण्यात आणि ऐकण्यात होती . ग्रामीण जीवनात शेतकरी हा अविभाज्य भाग त्याच्या आयुष्याची परवड आणि त्याबद्दल शहरी मनाची असंवेदनशीलता याचे अगदी रांगड्या भाषेत वर्णन करणारी हि कविता तेंव्हाच मनाच्या कोपऱ्यात घर करून गेलेली . ' गाडग्यामडक्यात गोमतार साठविणाऱ्या अन रक्त आटवून बाटूक जगवणाऱ्या डोळ्यातलं पाणी दिसण्यासाठी गावठी गाईचंच काळीज लागतं '  गावातील जगणं जितकं पोटतिडकीने मांडले आले तितकेच रागाने कवी विचारतात  ' घराघरात भांडणं लावणाऱ्या एकता कपूर मालिका पाहताना ओघळणारं पाणी काय कामाचं ' 

   ग्रामीण जीवन रेखाटताना ग्रामीण स्त्री सर्वाधिक शोषित आहे . तिच्यावर केलेल्या बऱ्याच कविता कवीच्या संवेदनशील मनाची आणि त्यांनी सोसलेल्या वेदनांची साक्ष देतात . अगदी साध्या , रोजच्या जीवनातील दुर्लक्षित अशा वस्तूंचा / गोष्टींचा आधार घेत ग्रामीण स्त्रीच्या दुर्लक्षित वेदनांचे वर्णन कवी करतात . चुंबळ ही तशीच कविता . ' ओझ्याखालची चुंबळ आणि चुंबळीखालची बाई .. अवस्था दोघींची सारखीच होई ..' पुढे कवी म्हणतात , 'एकदा चपटी झाली कि कायमची अडगळीत फेकून दिली जाते .' हे यथार्थ असे स्त्रीजीवनाचे वर्णन आहे . कवीच्या डोळ्यांनी पाहिलेली ही स्त्री किती पुरूषहृदयांना हळवं करत असेल ?  

 बैल आणि शेतकरी यांच्यातील नातेही जितके विलोभनीय तितकेच हळवे आणि प्रेमळही असते . ' अर्धी बादली ' ही कविता त्याच नात्याचे मनाला स्पर्शून जाणारे वर्णन करते . कवीचा स्रियांसाठीचा आणि विशेषतः शोषित स्रियांबद्दलचा आशावाद अजून कायम आहे . म्हणून इंदिरा या त्यांच्या कवितेत ' आणि घडावी एखादी तरी इंदिरा गावाबाहेरच्या इंदिरा आवास योजनेतून .. ' . आताच्या दिखाऊ जमान्यात दिखाऊ गोष्टींचे जे स्तोम माजलेय त्याने महापुरुषांच्या जयंत्या पुण्यतिथ्याही व्यापून टाकल्या आहेत . आणि म्हणून भीती वाटतेय कवीला , ते डीजे या कवितेत म्हणतात , 'ह्या दिखाऊपणाच्या भडक युगात डीजेवाले महापुरुषांपेक्षा सर्वश्रेष्ठ ठरतील .' कवी फक्त बंडखोर लेखन करून थांबत नाहीत तर म्हणतात , 'काहीतरी केलं पाहिजे सगळं उलथवून टाकलं पाहिजे ' माणसाचे आयुष्य जेंव्हा भोगत सहन करत वेदनेच्या अत्युच्य कड्यावर जाते तेंव्हा त्याला उलथवून टाकण्याची बदलवून टाकण्याची उर्मी झपाटून टाकते . हा कवितासंग्रह अशाच अत्युच्य वेदनांचा कडेलोट झाल्यावर निर्माण होणाऱ्या मनोअवस्थेतून साकार झालाय हे प्रत्येक कवितेत जाणवत राहते . ती वेदना ते कष्ट तो आशावाद आपल्या नेणिवेत साठत जातो . पांढरपेशा समाजावर ओढलेले ओरखडे आपल्या काळजावर कधी उमटतात हे समजतच नाही . कवीचे दुःख वेदना कधीच आपले होऊन जातात आणि उलथवून टाकण्याच्या , बदल करण्याच्या आशा उभारी घेऊ लागतात , उगवू लागतात मनातून ! 

   शहरी मनातील बोथट होत गेलेल्या संवेदनांची प्रचिती बऱ्याच कवितांमधून येते . कवीची शहर आणि ग्रामीण जीवनाची दरी दाखवण्याची आणि ती सांधण्याची तळमळ प्रत्येक कवितेत दिसते . ' केली जाते बेडवर पडल्या पडल्या बिनदिक्कतपणे समीक्षा गादीवाफ्यांवर भाजी खुडणाऱ्या हातांची ' .  श्रीमंत तुकडे अशीच एक कविता , ' पण होतात तेव्हा अनंत वेदना आतड्याला जेव्हा बघतो मी शिळ्या भाकरीचे श्रीमंत तुकडे डस्टबिनमधे ...' म्याकडोनाल्ड जातीच्या जिभा मधे कवी लिहीतात ' मिल्कशेक पिणार्या ह्या शहरी तोंडांना कधीच नाही कळणार गायीचे पाय बांधून पिशवीत भरून पाठवलेलं अमृत ..अन टूळटूळीत डोळ्यानं पहात पहात एका दुधाच्या घोटासाठी रडणारी लहान लहान वासरं '.डोळ्यात आपोआपच पाणी आणणारं हे काव्य काळजात ठाण मांडून बसतं ! 

आईच्या संस्कारात वाढलेल्या कवीला फक्त आईचं नाही तर सगळ्या बायांचं दुःख दिसतं आणि शब्दाशब्दातून थरथरत राहतं . चिंचा बोरी या प्रतिकात्मक रूपात त्या अवतरतात कवितेत . कधी चुंभळीचं आणि बाईचं दुःख एक होतं . कुमारी जी नासवली जाते याचे मनाला घायाळ करणारे काव्य उमटते ' गांडूरोग ' या कवितेत . ' कवटी फुटल्यावर तिची आई एकटीच गेली तडातडा चालत रानात झाडपाल्याचं औषध आणायला लेकीच्या कोवळ्या मायांगावर लावण्यासाठी ..'.भुंड्या हातांनी या कवितेत आलेली आत्महत्या केलेल्या शेतकर्यांच्या बायकोची वेदना आणि तरीही हार न मानता तिचं आयुष्याला भिडणं निशब्द करून जातं ..कवीनं विचारलेला प्रश्न ' पण करते का कधी माती आत्महत्या ?'  विचार करायला भाग पाडतो . पुढे जाऊन उत्तरही कवीच देतात म्हणतात ' सावरत राहते त्याच्या स्वप्नातील शिवार तिच्या भुंड्या हातांनी ...' काळ्या आईला विकणार्या गुंठाधारकांवरही कवीच्या शब्दांचा आसूड वार करतो . कवी खेदाने म्हणतात ,' तरी म्हणत नाही तिला कुणी हल्ली काळी आई ह्या गुंठापुजकांच्या टोळीत ..'  ' पदर ' ही कविताही अशीच पाळीत नाकारलेल्या स्त्रीची व्यथा मांडणारी . ग्रामीण भागात देवीच्या उत्सवात अनेक बायका देवीला विटाळ होतो म्हणून पाळी आलेल्या बायकांना लांब बसवतात . कुठल्याच कामात आणि उत्सवात त्यांना सामील केले जात नाही . त्या स्त्री देवतांना प्रश्न विचारायला न भिणारा कवी म्हणतो , 'ऍलर्जी आहे का तुमच्या भरजरी पदराला ? पदर आलेल्या बायकांची ?'  पुढे जाऊन कवीच सांगतो , ' अगं ...अवघ्या जगाला जगवणारी माती मानत नाही विटाळ मग तू मातीपेक्षा मोठी आहेस का ? '.कावळा शिवला की ..ही कविताही याच आशयाची ..' पण कावळा शिवला की परत परत गोधड्या रूढीपरंपरांच्या दारात मारून मुटकून बसवल्या जातात .'  बांगडी कविताही स्त्रीच्या जीवनाचे वर्णन करणारी आहे . स्त्रीचे दुःख गरीब श्रीमंतीच्या बाहेरचे आहे . म्हणून कवी म्हणतात ,' गरीब असो वा श्रीमंत सदैव..त्याच परिघात किणकिणत राहते बांगडी ' . 

 असा हा कवी देवा झिंजाड यांचा कवितासंग्रह नक्कीच वेगळा आहे . ग्रामीण शहरी जीवन , ग्रामीण स्त्री जीवन , मुर्दाड समाजव्यवस्था , राजकीय उदासीनता , स्त्रीयांच्या जीवनातील व्यथा , उतारवयात आलेली लाचारी अशा अनेक प्रश्नांना आपल्यासमोर मांडतो हा कवितासंग्रह ! आणि कवी आता बदल हवा ही जाणीव मनामनात पेरतात ..सगळं उळथवून टाकलं पाहिजे म्हणत मनात ठाण मांडून बसते ती देवा झिंजाड यांंची कविता !. संग्रही  असावाच असा कवितासंग्रह ..जो या दिशाहीन काळात उलथवून उभं राहण्याची प्रेरणा देईल !

   डॉ संध्या राम शेलार . 


Sunday, 4 October 2020

बीज

वेदनांनी आताशा कुशीत घेतलंय प्रेमानं 
अनेक दिवसांचा विरह , 
तितक्याच आवेगाने ओढलंय जवळ 
अजून कोवळ्या नात्याला पक्व व्हायचंय 
मग रूजेल वेदनेचं बीज माझ्या कुशीत ..
अलवार हलत डूलत राहील आत 
मला करेल अलिप्त माझ्याचपासून 
जगण्यालाही वेदनांचं वलय येईल 
सारी मळमळ रोजच पडेल बाहेर 
वांती झाली तरी काहीतरी सतत जळजळत राहील 
आतल्या आत ...छळत राहील ..
नंतर मात्र ओकारी नकोशी होईल 
मळमळीला आता निशब्द व्हावे लागेल 
त्या ताणाने फटफटतील शीरा 
ह्रदयाची कळ मात्र वाढत राहील ! 
आता मोठं झालं असेल बीज वेदनेचं 
मला कुरतडत कुरतडत ..
त्याने आपलं जीवन साकारलं असेल ! 
पोखरून गेलेली मी ...
असह्य कळांनी आता मरणाला टेकलेली ..
अत्युच्च वेदनेचा डोह मला टाकील व्यापून ..
शेवटी सगळं शांत होईल ..
नव्या पहाटेला आभा व्यापून जाईल ...
मात्र एक वेदना पुन्हा जन्म घेईल !
          डॉ संध्या राम शेलार . 
         
                   

 

Monday, 14 September 2020

माझी पहिली गझल

मला गझल हा कविताप्रकार आधीपासूनच आवडतो . त्याची लयबद्धता , शेर , मतला ..आणि अतीमहत्वाचे आशय ! पण मी प्रथमपासूनच आळशी आहे . हा स्वभावगुण आहे . जोवर काम अंगावर पडत नाही तोवर ते माझ्याकडे केवीलवाणे बघत असते . आता करायलाच हवे ही स्थिती आली की ते काम पुढे सरकते . लिहीण्यात तसेच ..सहजपणे आणि आता लिहिले नाही तर जमणार नाही ( म्हणजे डोक्यात विचारांची गर्दी मावणार नाही ) तेव्हाच ते लिहीले जाते . माझ्या बर्याच कविता कथा रात्री लिहिल्याशिवाय झोप लागणार नाही अशा परिस्थितीत लिहील्या गेल्या आहेत . असो . हे आळसपुराण खुप मोठे आहे . तर गझल मला आवडते . डॉ शिवाजी काळे माझा फ्रेंड ..छान गझल लिहीतो . मला त्या वाचून नेहमी वाटे आपणही लिहायला हवे ..पण वृत्त आणि मात्रा यांच्यासोबत काही माझे जुळत नव्हते . मेंदूला इतका जबरा ताण ...अशक्य . एकदा अशीच एक कविता लिहीली ( अर्थात रात्रीच ) . काकांची (काकासाहेब वाळुंजकर सर माझ्या काकांचे मित्र )या काही दिवसातच ओळख झालेली .  त्यांना ती कविता पाठवली . आणि विचारले ही गझल होऊ शकते का ? काही वेळात काकांचा रिप्लाय आला ..गझल लिहीण्याचे नियम आणि एकूणच गझलेबद्दल बरेचकाही ..अगदी उदाहरणासहीत.! ..ती कविता गझल होत नव्हती . हे वाच म्हणून त्यांनी बरेच मार्गदर्शन केले . अनेकदिवस असेच गेले . तीन चार दिवसापूर्वी असेच विचार डोके सोडेनात . रात्री चार ओळी लिहिल्याच पण आता गझलेची तोंडओळख झाली होती . मी त्या चारच ओळी काकांना पाठवल्या आणि काकांचा रिप्लाय चांगला आला थोडेफार बदल सुचवले आणि दोन दिवसांनी मी पुन्हा पुर्ण गझल तयार केली . थोडे बदल करून माझ्या पहिल्या गझलेवर शिक्कामोर्तब झाले ! माझी पहिली गझल तयार झाली ! माझ्यासाठी हा क्षण खुप आनंदाचा आहे ... खरंच आहे , खरे गुरूच मठ्ठ आळशी शिष्यही समजेल असे शिकवू शकतात . आयुष्याच्या या टप्प्यात शिकणे किती अवघड असते सांगायची गरज नाही . आपण इतके सहज समजावणारे शिक्षक असतील तर सारेच सोपे होते . इतक्या कामाच्या व्यापात मी गझल करू शकले ते काकांमुळेच . काका निवृत्त प्राचार्य आहेत . त्यांच्या हाताखाली अनेक यशस्वी विद्यार्थी तयार झालेत . मला त्यांचे मार्गदर्शन मिळाले यासाठी सदैव त्यांच्या ऋणात राहीन ! धन्यवाद काका . 

Monday, 7 September 2020

मी एक स्त्री आहे !

मी एक स्त्री आहे ! 
मला नकोय वेगळेपण त्यासाठी
मला वेगळी रांगही नकोय
आणि नकोय वेगळी सीट बसमधली 
वेगळा डबा रेल्वेचा ..
आदराची भीकही नको 
आणि नकोय नागवं करणं चौकाचौकातून 
(आता तसंही चौक नाही लागत 
लागते गलिच्छ , स्वार्थांध निलाजरी बुद्धी आणि मोबाईल वा टीव्हीची स्क्रीन )
मला नकोय आई म्हणून मखरात बसणं 
आणि बायको म्हणून पायाखाली तुडवणं 
मला नकोय लेक होऊन सर्वांचं कौतुक 
आणि नकोय घरादाराच्या अब्रुचं ओझं माझ्या एकटीच्याच डोक्यावर ! 
माझंही मुक्त आकाश हवंय मला ..
जिथे जबाबदारीही माझी असेल 
आणि परिणामही असेल माझाच ! 
           डॉ संध्या राम शेलार 

Monday, 11 May 2020

शब्द शोधत जगावं

जगणं अवघडून उभं राहिलं की , 
आपलं आपणच उमजून घ्यावं  
आपल्याच प्रश्नांची उत्तरं शोधत 
बोलता बोलता निशब्द व्हावं 
जावं खोलवर रूतत भूतकाळात 
आणि शोधावित नव्यानं 
जगण्याची कारणं ..
सापडली ती तर जगणं आपली म्हणावं 
नाहीतर .....
सुर्योदयानं संपणार्या अंधाराला आठवावं 
फुटू द्यावेत धुमारे वाळलेल्या खोडावर 
सुर्योदयाची वाट पाहात ..शब्द शोधत जगावं !